Edremit Körfezi: Zeytinlikler, Kazdağları ve Ege Turizmi

Ege Denizi'nin Anadolu kıyısındaki en kuzey körfezi olan Edremit Körfezi, Kazdağı ile Madra Dağları arasında yeşil bir koy gibi uzanır. Bölge, adını kıyıdaki en büyük yerleşim olan Edremit'ten alır; kıyı şeridi boyunca sıralanan yazlık konutlar ve tatil beldeleri, körfezin çehresini belirler. Balıkesir ve Çanakkale illerinin sınırları arasında kalan bu coğrafya, tamamen Ege Bölgesi'nin Kıyı Ege bölümünde yer alır. Mıhlı Çayı'nın Küçükkuyu ile Altınoluk arasında çizdiği sınır, iki ili ayırırken; Ayvacık, Edremit, Burhaniye, Gömeç, Ayvalık ve iç kısımdaki Havran ilçeleri körfezin bütününü oluşturur.

Körfezin kuzey ucunda, Asya kıtasının en batı noktası olan Bababurnu yer alır. Buradan güneye doğru inildikçe Babakale, Behramkale, Küçükkuyu, Altınoluk, Akçay, Ören, Pelitköy, Gömeç ve Ayvalık gibi sahil yerleşimleri sıralanır. Alibey Adası, yani Cunda, ve Sarımsaklı da bu zincirin güneydeki halkalarıdır. Körfezin kıyıları, Sivrice Koyu, Kadırga Koyu ve Gemi Yatağı Koyu gibi doğal girintilerle bezenmiştir; kuzeydeki dağlara doğru yükseldikçe Marmara Bölgesi'ne geçilir.

Zeytinin ve Tarihin Kesiştiği Coğrafya

Edremit Körfezi, antik çağda Troas, Misya ve Aiolis bölgelerinin kesişim noktasıydı. Bölgedeki en eski izlere Havran'daki İnboğazı Mağarası'nda rastlanır; bu kalıntılar yaklaşık elli bin yıl öncesine tarihlenir. Körfezin en eski ve önemli kentleri Thebai ile Lyrnessos'tur; öyle ki bölge için Thebai Ovası adı da kullanılırdı. İlyada destanında sıkça geçen bu kentler, Troya Savaşı'na giden Akhalar tarafından yağmalanmıştı. Daha sonra Midilli'den gelen Aioller bu toprakları kolonileştirdi; ardından Lidyalılar, Persler, İskender İmparatorluğu, Bergama Krallığı ve Roma egemenliği izledi.

Roma ve Bizans dönemlerinde özellikle Adramytteion kenti öne çıktı ve burada bir piskoposluk merkezi kuruldu. Bizans'ın ardından Selçuklu, Karesi Beyliği ve Osmanlı egemenliği bölgeye hâkim oldu. Bugün Edremit'in antik adı olan Adramytteion, MÖ 1443'te Pidasus adıyla Burhaniye İskelesi yakınlarındaki Karataş mevkiinde kurulmuştu. Truva ile Bergama arasındaki yol üzerinde bulunması nedeniyle sık sık baskınlara uğrayan kent, Lidya Kralı Krezüs'ün eline geçtiğinde harap bir durumdaydı; kralın kardeşi şehri yeniden kurarak kendi adı olan Adramys'i verdi. Türk akıncıları 1231'de Edremit'e ulaştı ve şehrin anahtarı komutan Yusuf Sinan'a teslim edildi; 1336'da Karesi topraklarıyla birlikte Orhan Gazi döneminde Osmanlı sınırlarına katıldı.

Zeytin, Maden ve Körfez Ekonomisi

Körfezin ekonomisi büyük ölçüde zeytincilik ve turizme dayanır. Türkiye'deki zeytin ağaçlarının yaklaşık onda biri bu bölgede yetişir. Bu ağaçlardan üretilen zeytinin küçük bir kısmı sofralık olarak değerlendirilirken, geri kalanı zeytinyağına dönüştürülür; bu üretim, Türkiye'nin zeytinyağı çıktısının dörtte birinden fazlasına denk gelir. Papalina avcılığı da körfezin geleneksel uğraşları arasındadır.

Bölgenin yeraltı zenginlikleri de dikkat çekicidir. Altın, başta Havran olmak üzere körfezde önemli bir madendir; buradaki altın madenciliği Roma ve daha eski dönemlere uzanır. Havran'ın adının bile altından geldiği söylenir. Günümüzde altın arama çalışmaları Kazdağı'nda sürerken, Ayvalık'ın güneyindeki Tuzla'da tuz çıkarılır. Edremit-Eymir bölgesinde demir rezervleri bulunur; Ayvacık'taki uranyum ve Edremit'teki gümüş, bölgenin diğer maden kaynaklarını oluşturur.

Sahil Beldeleri ve Turizm

Edremit ilçe merkezinin denize kıyısı yoktur; ancak Çanakkale asfaltı boyunca Zeytinli, Akçay, Güre, Altınoluk, Avcılar ve Narlı gibi önemli tatil merkezleri sıralanır. Bu beldeler, iç turizmin ilk önemli duraklarından olmuştur. Yaz aylarında bölgenin nüfusu birkaç katına çıkar; kışın sakin bir kasaba görünümüne bürünen yerleşimler, yazın hareketli bir tatil coğrafyasına dönüşür.

Körfezin turistik çekim merkezleri oldukça çeşitlidir: Hasanboğuldu mesire yeri, Sutüven Çağlayanı, Şahindere Kanyonu, Kazdağı Millî Parkı ve zirvesi, Assos ve Antandros antik kentleri, Şeytan Sofrası, Mıhlı Çayı Şelalesi, Tahtakuşlar Etnografya Müzesi, Babakale köyündeki Osmanlı Kalesi, Adatepe köyündeki Zeus Sunağı ve Alibey (Cunda) Adası bunlardan bazılarıdır. Tahtakuşlar köyünde Türkiye'nin ilk özel müzesi bulunur. Bölgeye ağırlıklı olarak yerli turist gelir; ancak Midilli ile Ayvalık arasındaki düzenli feribot seferleri sayesinde başta Ayvalık olmak üzere körfezde Yunan turistlere de rastlanır.

Ayvalık: Körfezin Güney Kapısı

Körfezin güney ucunda yer alan Ayvalık, Türkiye'nin en önemli turizm merkezlerinden biridir ve 2017'den beri UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'nde yer alır. Antik çağda bir tür yabani ayva anlamına gelen Kidonia olarak anılan kent, adını MÖ 330'dan beri taşır. Ayvalık Adaları'na antik dönemde Hekatonisa denirdi; bu isim, adaların en büyüğü olan ve baş tanrısı Apollon olan Nesos antik kentinden geliyordu. Bugün Ayvalık ve Cunda (Alibey) Adası, antik Kydonia ile Nesos'un devamı olarak kabul edilir.

Kent dokusu Osmanlı döneminde şekillendi; bugünkü Ayvalık'ın kuruluşu 1430-1440 yıllarına dayanır. Osmanlı kaynaklarında Ayvalık adına ilk kez 1772'de yayınlanan bir fermanda rastlanır. 1789'dan itibaren gayrimüslimlerin yaşadığı özerk bir bölge haline gelen kent, 1821'deki Yunan ayaklanmasına kadar bu statüsünü korudu. On dokuzuncu ve yirminci yüzyıl başlarında en parlak dönemini yaşayan Ayvalık'ta Rumlardan kalma evler ve kiliseler bugün hâlâ görülebilir; tarihi yapıların yanı sıra antik döneme ait çanak çömlek parçalarına da rastlanır.

Körfezin Kalıcı Çekiciliği

Kazdağı'nın eteklerinden Ege'nin mavisine uzanan Edremit Körfezi, zeytin ağaçlarının gölgesinde hem tarih hem de deniz tatili arayanlar için zengin bir rota sunar. Antik kentlerden Osmanlı kalelerine, şelalelerden millî parklara uzanan bu coğrafya, her mevsim farklı bir yüzüyle karşılar ziyaretçilerini. Zeytinyağı ve turizmin iç içe geçtiği bu kıyı şeridi, Ege'nin kuzeydeki en canlı ve en yeşil köşelerinden biri olmaya devam ediyor.

Kaynak: tr.wikipedia.org, tr.wikipedia.org, tr.wikipedia.org
Görsel: Ggia, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0